Anadolu’da 27 Mayıs: Bursa, Erzurum, Gaziantep (1960-61)

Abstract

ÖZET: Bu makale 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinin Anadolu’da nasıl deneyimlendiğini anlamaya yönelik bir çabayı içeriyor. 27 Mayıs ile ilgili çalışmalarda genellikle ihmal edilen Anadolu deneyimini, müdahale gününden 1 Ocak 1961’e kadar olan kısa dönemde inceliyoruz. Örneklemimizi üç il oluşturuyor: Bursa, Erzurum ve Gaziantep. Bu illerde neler yaşandığını anlayabilmek için en verimli kaynaklardan olduğunu düşündüğümüz yerel gazeteleri sözü edilen dönem içerisinde inceliyoruz. Toplamda taranan 6 gazeteden elde ettiğimiz sonuçlara göre, 27 Mayıs’a ilişkin egemen bazı genellemelerimizi gözden geçirmemiz gerekiyor. Bulgularımız, 27 Mayıs’ın taşrada kimler tarafından benimsendiğini ortaya çıkarmakla kalmıyor, çok çeşitli benimsenme –ve sonrasında benimsetme– usullerini de görünür kılıyor. Yalnız askeri yönetimin değil, yerel yöneticilerin, elitlerin, gönüllü dernek ve kuruluşların bu süreçteki faaliyetlerini tespit edebiliyoruz. Dahası, 27 Mayıs sonrasında Anadolu’ya yönelik yoğun, kapsamlı ve programlı propagandanın niteliği ve aktörlerine yönelik bilgi edinebiliyor, aynı zamanda 27 Mayıs’a muhalefetin engellenme gayretlerini de öğrenebiliyoruz. Son olarak, Anadolu’da 27 Mayıs’a karşı tepki ve protestoların küçük de olsa varlığı ve devamlılığını ortaya koyabiliyoruz. Dolayısıyla, 27 Mayıs’a karşı bir hareket ya da protesto olmadığı yönündeki genel kabulü yeniden düşünmemiz için de bu çalışma bir araç olabiliyor.ABSTRACT: he article presents an effort to understand the experience of 27 May 1960 military intervention in Anatolia. We have focused on three Anatolian provinces (Bursa, Erzurum, and Gaziantep) and a total of six local newspapers for the period between 27 May 1960 and 1 January 1961. Hitherto neglected in studies on 27 May, our aim was to uncover the short-term local experience in order to make a case for a more qualified assessment of the intervention in Turkish politics. By focusing on the provincial press in a sample of three provinces we have been able to demonstrate the diverse manners in which the jubilant part of the population embraced the intervention. Put differently, we have been able to underline the role of agency taken not only by the military administration but also local administrators, local elites, and voluntary groups, associations, and enthusiasts. In addition, we have been able to uncover the extent and nature of propaganda mobilization as well as austerity practices in the local framework we studied. Finally, our research has revealed both the presence and persistence of small-scale protest in the provinces. This point is important for it challenges the well-established notion that 27 May did not meet any resistance.