Tespit edici işlemlerle bağlantılı olarak idari yargılama hukukunda tespit davalarının uygulama alanı ve gerekliliği üzerine bir değerlendirme

Abstract

Özet: İdarenin kamu gücü ayrıcalıklarından yararlanarak tesis ettiği idari işlemlerin hukuk düzeninde etki ve sonuç doğurabilmesi karşısında, bireylerin temel hak ve hürriyetlerinin korunmasında en etkin yol yargısal başvuru olarak karşımıza çıkmaktadır. Bununla birlikte idari yargılama hukukunda dava türlerinin belirli formlarla ifade edilen sınırlı bir yapıda bulunduğu göz önüne alındığında; bu durumun bireylerin etkin bir yargısal yoldan yararlanamaması neticesine yol açacağı da ifade edilebilecektir. Özellikle idari işlemlerin çeşitli konulara yönelmesi ve hukuka uygunluk karinesinden yararlanması karşısında belirli hukuki konuların yargısal yola başvurularak saptanmasında bireylerin hukuki menfaatlerinin bulunduğundan bahsedilebilir. Bu anlamda kamu hukukunu ilgilendiren uyuşmazlıkların idari yargı düzeninde çözümlenmesi gereğine rağmen, idari yargılama hukukunda delil tespiti kurumunun sadece maddi olguların tespitine yönelmesi ve dava türlerinin sınırlı sayıda olduğu görüşü karşısında, söz konusu hukuki menfaatin tam olarak karşılanmasına yönelik herhangi bir hukuki müessesenin bulunmadığı belirtilebilir. Bu doğrultuda, çalışmada öncelikle tespit davası kavramı tanımlanarak uygulama alanı belirtilecek; sonrasında tespit davalarının idari yargılama hukukunda gerekliliği meselesi irdelenecektir.Abstract: Judicial application is the most effective way to protect the fundamental rights and freedoms of individuals in the face of the administrative acts established by the administration by taking advantage of the privileges of the public power and which may have an effect and result in the legal order. However, considering that the types of cases in administrative procedure law have a limited structure expressed in certain forms; it can also be stated that this situation will result in individuals not benefiting from an effective judicial way. In particular, it can be said that there is a legal interest in determining certain legal issues by applying judicial means in the face of administrative procedures oriented towards various issues and benefiting from the presumption of compliance with law. In this sense, despite the necessity to resolve the disputes concerning public law in the administrative judicial system, it can be stated that there is no legal opportunity in the administrative procedure law to address the legal interest in question, in view of the fact that the evidence finding institution only focuses on the determination of material facts and the types of cases are limited. In this direction, first of all, the concept of declaratory cases and the field of application will be defined and then the question of the necessity of declaratory cases in administrative procedure law will be examined.