Anayasa, Anayasa Mahkemesi ve Danıştay Kararları Çerçevesinde Sosyal ve Ekonomik Haklar

Abstract

İnsanoğlu yüzyıllar boyunca temel hak ve hürriyetlerin tanınması ve korunması için mücadele etmiştir. 19. yy.’da eşitlik ve hürriyet kavramları insanlara tanınmıştı ancak toplumsal sefalet de bu dönemde mevcuttu. Özellikle işçi sınıfı güç koşullar içerisindeydi. Bu dönemde çalışanlar siyasal ve iktisadi haklar çerçevesinde taleplerde bulunuyorlardı. Yine bu dönemde sosyal devlet ilkesi gündeme gelmiş, sosyal devletin bir sonucu olarak sosyal ve ekonomik haklar ortaya çıkmıştır. Temel hak ve hürriyetler çeşitli sınıflandırmalara tabi tutulabilir. Bu alanda en ünlü sınıflandırma George Jellinek tarafından yapılmıştır. Bu sınıflandırma uyarınca temel hak ve hürriyetler negatif statü hakları, pozitif statü hakları, aktif statü hakları olmak üzere üçe ayrılır. Sosyal ve ekonomik haklar bu sınıflandırmada pozitif statü hakları içerisinde yer alırlar. Sosyal ve ekonomik haklar 1961 Anayasasından itibaren Anayasalarımızda yer almıştır. 1982 Anayasası 41 ve 65. maddeleri arasında bu haklara yer vermiştir. Birçok uluslararası belgede yer alsalar da bu hakların korunması en çok ulusal hukuk yoluyla olur. Bu bağlamda Anayasa Mahkemesi kararları ve Danıştay kararları ve yüksek mahkemelerin yaklaşımının belirlenmesi diğer temel hak ve hürriyetlerde olduğu gibi bu hakların da güvence altına alınması için önemlidir.Throughout history, humanity has strived for the recognition and protection of fundamental rights and freedoms. While the 19th century witnessed the granting of equality and liberty to individuals, societal misery persisted, particularly affecting the working class, who faced harsh conditions. During this period, workers began voicing demands within the framework of political and economic rights. It was against this backdrop that the principle of the social state emerged, giving rise to social and economic rights as its natural outcome. Fundamental rights and freedoms can be classified in various ways, with one of the most renowned classifications proposed by George Jellinek. According to his framework, fundamental rights and freedoms are divided into three categories: negative status rights, positive status rights, and active status rights. Social and economic rights fall under the category of positive status rights. These rights have been enshrined in Turkish constitutions since the 1961 Constitution, and the 1982 Constitution specifically addresses them between Articles 41 and 65. Although social and economic rights are recognized in numerous international documents, their protection is primarily ensured through national legal systems. In this regard, the jurisprudence of the Constitutional Court, the Council of State, and other high courts plays a pivotal role in safeguarding these rights, as is the case with other fundamental rights and freedoms.