Exploring the essay film as a narrative liberation

Abstract

Bu tez, sinemada geleneksel ve klasik anlatı biçimlerinin ötesinde, deneme filmini özgürleştirici bir anlatı formu olarak, Chantal Akerman'ın News from Home (1976) ve Agnès Varda'nın Jane B. par Agnès V. (1988) filmlerinin yakın çözümlemeleri aracılığıyla incelemektedir. Tarihsel olarak, sinematik meşrutiyetin temel ölçütü olarak kabul edilen klasik anlatı, doğrusal ilerleme, nedensellik ve çözülme ilkelerine dayanır; ancak tarafsız olmaktan ziyade, izleme deneyimini, öznelik biçimlerini ve anlamın üretimini şekillendiren bir ideolojik yapı olarak işlev görür. Bununla birlikte, bu çalışma klasik anlatıların, sinemanın parçalanma, belirsizlik ve çoklukla tanımlanan deneyimlerini ifade etme kapasitesini sınırladığını gösterir. Bu çalışmada felsefi ve edebî gelenek içinde konumlandırılan denemecilik, süreç, düşünümsellik ve geçicilik temelli bir düşünme biçimi olarak tanımlanır. Deneme filminin, bu düşünme biçimini sinemaya, imgeyi, sesi, ritmi ve zamanı, anlatısal temsilin araçları olmaktan çıkarıp doğrudan düşüncenin mekânları hâline getirerek aktardığını savunur. Denemeci biçim, feminist film kuramı çerçevesinde ele alınmaktadır. Klasik anlatı sineması, tarihsel olarak kadınları düşüncenin öznesi olmaktan ziyade bakışın nesnesi olarak konumlandırdığı, anlatısal faaliyeti ise hâkimiyet ile ilişkilendirdiği yerde deneme filmi, egemenlik dayatmayan varoluşlara ve seslere olanak tanır. Akerman ve Varda'nın filmlerinin biçimsel ve kuramsal çözümlemeleri aracılığıyla, bu tezin amacı, deneme filminin, bedensellik ve özdüşünümsel bakış biçimleri yoluyla anlatısal otoriteyi nasıl yeniden yapılandırdığını göstermektedir. Son olarak, deneme filmini bir tür olarak değil, tamamlanmamış, ilişkisel ve hareket hâlinde kalabilme kapasitesiyle anlatısal özgürlüğü yeniden düşünen bir sinematik pratik olarak konumlandırmaktadır.

This thesis explores the essay film as a liberating narrative form beyond traditional and classical modes of storytelling in cinema through close analyses of News from Home (1976) by Chantal Akerman and Jane B. par Agnès V. (1988) by Agnès Varda. Historically regarded as the primary measure of cinematic legitimacy, classical narrative relies on principles of linear progression, causality, and resolution; however, rather than being neutral, it functions as an ideological structure that shapes spectatorship, forms of subjectivity, and the production of meaning. Therefore, this study demonstrates that classical narrative limits cinema's capacity to articulate experiences defined by fragmentation, uncertainty, and multiplicity. This study situates essayism within a philosophical and literary tradition and defining it as a mode of thinking grounded in process, reflexivity, and transience. It argues that the essay film translates this mode of thinking into cinema by transforming image, sound, rhythm, and duration into direct sites of thought rather than tools of narrative representation. The essayistic form is approached within the framework of feminist film theory. Where classical narrative cinema has historically positioned women as objects of vision rather than subjects of thought, and has associated narrative activity with mastery, the essay film enables presences and voices that do not impose dominance. Through close formal and theoretical analyses of Akerman's and Varda's films, the aim of this thesis is to demonstrate how the essay film reconfigures narrative authority through embodiment and self-reflexive modes of looking. Ultimately, it positions the essay film not as a genre, but as a cinematic practice that rethinks narrative freedom through its capacity to remain unfinished, relational, and in motion.