Toplu iş sözleşmelerinin yargı kararı ile değiştirilmesi

Abstract

Yaşanan ekonomik krizler nedeniyle, İş Hukukunda, özellikle Toplu İş Sözleşmeleri bakımından, işlem temelinin çökmesi sonucu yargı müdahalesi çokça tartışılan bir konudur. Özellikle 1994 krizinden sonra, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu1, toplu iş sözleşmelerindeki altışar aylık ücret zamlarıyla ilgili olarak verdiği kararda, bunların uygulanmasını bir süre ertele-miştir. Böylelikle, aslında Borçlar Hukuku konusu olan sözleşmenin hâkim tarafından uyarlanması, İş Hukuku'na girmiştir.Çalışmamızda ekonomik kriz ve mali sarsıntı üzerinden işlem temelinin çökmesi ve bunun hukuki sonucu olan iş sözleşmesinin uyarlanması tartışılacaktır. Bu bakımdan ekonomik kriz ve mali sarsıntıdan kısaca bahsetmek gerekir. Beklenmeyen haller nedeniyle, borçlunun mali sarsıntıya uğraması, borçlunun kazanç kaybı demek değil, sermayesinin zarara uğraması demektir2. Ekonomik kriz ise, yüksek ve sürekli enflasyon, ya da durgunluk, artan işsizlik, toplumsal çalkantılar gibi sonuçların tümüdür. Gerçekten de, kriz, sosyo ekonomik sistemlerin yok oluş tehlikesiyle yüz yüze kaldığı, ancak eskiyi aşarak eskisinden daha canlı daha güçlü olarak kendilerini yenileme olanaklarının bir arada bulunduğu bir süreçtir. Başka deyişle, sonun ya da yeni bir dönüşüm sürecinin başlangıcı olabilir3. Türkiye, ekonomik krizler ve ekonomik dalgalanmalarla sık sık karşı karşıya kalmaktadır. Ekonomik hayatın bel kemiği olan sözleşmesel ilişkiler de bunlardan olumsuz olarak etkilenmektedir. Borçlar Kanunumuzda, ekonomik krizin etkilerini yenmeyi kolaylaştıracak ilkeler ve kıyasen uygulanabilecek hükümler mevcut iken; bu hükümlerin ve ilkelerin, Toplu İş Sözleşmeleri bakımından uygulanması sorunu henüz tam olarak cevapla-namamıştır.Çalışmamız kapsamında, öncelikle, 'uyarlama' davasına temel teşkil eden ilkelerden bahsedilecektir. Bu ilkelerin genel uygulamaları ve koşullan açıklandıktan sonra, Toplu İş Sözleşmesinin niteliği itibariyle durum tekrar ele alınacaktır. Toplu İş Sözleşmeleri bakımından, uyarlama sorununu önemli kılan husus, bir Anayasal hak olan TİS özerkliği ile ekonomik kriz sonucu ülkenin sürüklendiği buhranda tarafların ve dolayısıyla ülkenin ekonomik çıkarları arasındaki menfaat dengesinin çatışması sorunudur.