Eski Yugoslavya'dan Türkiye'ye göç eden kişilerde travmanın kuşaklar arası aktarımının incelenmesi: Nitel bir çalışma

Abstract

Göç, yalnızca fiziksel bir yer değiştirme süreci değil; bireyleri ve toplumları çok boyutlu biçimde etkileyen, karmaşık ve uzun erimli bir deneyimdir. Göç sürecinde yaşanan maddi ve manevi kayıplar, ayrılıklar, belirsizlikler, uyum güçlükleri ve kültürel dışlanma deneyimleri, bireylerin ruhsal iyilik hâlini derinden etkileyebilmektedir. Bu bağlamda göç, travmatik bir yaşam olayı olarak ele alınmakta; literatürde göçe bağlı travmatik yaşantıların kuşaklar arası aktarımına işaret eden bulgular bulunmaktadır. Eski Yugoslavya'dan Türkiye'ye yaklaşık bir yüzyıl boyunca süregelen göçlerde yüz binlerce kişinin düzenli ya da düzensiz biçimde göç ettiği bilinmesine karşın, bu göç deneyiminin travmatik boyutlarını ve kuşaklar arası etkilerini ele alan çalışmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Bu çalışma ile Yugoslav göçü bağlamında göç travmasının kuşaklar arası aktarımının anlaşılması amaçlanmıştır. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden yorumlayıcı fenomenolojik analiz yaklaşımıyla yürütülmüştür. Çalışma kapsamında, Eski Yugoslavya'dan Türkiye'ye farklı dönemlerde göç etmiş 9 kadın ve bu kadınların 9 yetişkin çocuğuyla derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler MAXQDA(26.0) programı kullanılarak analiz edilmiştir. Analizler sonucunda, göç deneyimine ve göç travmasının kuşaklar arası aktarımına ilişkin olarak 5 ana tema (Yugoslavya'dan Türkiye'ye Göç Süreci, Aile Dinamikleri ve Cinsiyet Rolleri, Baş Etme Biçimleri, Kayıp Travmatik Bellek ve Göçün Duygusal Yükü, Kuşaklararası Aktarım Biçimleri) ve 19 alt tema belirlenmiştir. Ayrıca bu alt temalardan üçünün, kendi içerisinde farklı boyutlar altında ayrıştığı görülmüştür. Bulgular, göç travmasının yalnızca bireysel düzeyde değil; aile ilişkileri, kimlik ve aidiyet süreçleri ile duygulanım düzenleme biçimleri aracılığıyla kuşaklar boyunca aktarıldığını göstermektedir. Çalışmanın, travma bilgili klinik uygulamalar ile toplum temelli göçmen ruh sağlığı müdahalelerine katkı sağlaması beklenmektedir.

Migration is not merely a process of physical relocation; it is a complex and long-term experience that affects individuals and societies on multiple levels. The material and emotional losses, separations, uncertainties, adaptation difficulties, and experiences of cultural exclusion encountered during migration can deeply impact individuals' psychological well-being. In this context, migration is considered a traumatic life event, and the literature points to evidence of the intergenerational transmission of trauma associated with migration. Although hundreds of thousands of people migrated—regularly or irregularly—from the former Yugoslavia to Türkiye over approximately a century, studies addressing the traumatic aspects of this migration experience and its intergenerational effects remain limited. This study aims to understand the intergenerational transmission of migration trauma in the context of Yugoslav migration. The research was conducted using the interpretative phenomenological analysis method, one of the qualitative research approaches. In-depth interviews were carried out with nine women who migrated from the former Yugoslavia to Türkiye at different times and their nine adult children. The data were analyzed using the MAXQDA (26.0) software. As a result of the analyses, five main themes were identified in relation to the migration experience and the intergenerational transmission of migration trauma: (1) Migration Process from Yugoslavia to Türkiye, (2) Family Dynamics and Gender Roles, (3) Coping Mechanisms, (4) Loss, Traumatic Memory, and the Emotional Burden of Migration, and (5) Forms of Intergenerational Transmission. Additionally, three sub-themes were found to divide into different dimensions. The findings demonstrate that migration trauma is transmitted not only on an individual level but also across generations through family relationships, identity and belonging processes, and emotional regulation patterns. This study is expected to contribute to trauma-informed clinical practices and community-based mental health interventions for migrants.