1924 Anayasası’nda yargı yetkisi ve Şura-yı Devlet’in fonksiyonu

Abstract

ÖZET: Toplumun sosyolojik açıdan temel yapısını teşkil eden ve devletlerin yönetim biçimlerinin çerçevesini çizen Anayasa, genellikle siyasi bir belge olarak telakki edilmektedir. Bununla birlikte devlet kavramıyla sıkı bir bağlantı içinde olsa da Anayasa kavramının sadece bir siyasi bir belge olarak ele alınması eksik bir yaklaşım olacaktır. Bu kapsamda Anayasanın sahip olduğu siyasi değerinin yanında 1924 Anayasası’nın aktarmış olduğu kavramların da tanımlanması gerekmektedir. Özellikle kamu hukukunun belli başlı meselelerinden biri, devlet organlarının her birinin neyi yapıp yapamayacağının tespit edilmesidir. Çalışma konusu kapsamında –yasama ve yürütme kuvveti hariç tutulmamak kaydıyla– kazaî vazifenin maddi tasavvurunun neden ibaret olduğunun mantıklı bir açıklamasını yapmak gerekmektedir. Bu bakımdan Türk Anayasacılık hareketleri kapsamında yargı yetkisinin nasıl geliştiği ortaya konulmalıdır. Bunun yanında Cumhuriyet döneminde çıkarılan kanunlar ile birlikte idari yargının görev alanının belirginleşmesi ve Şura-yı Devlet’in yargısal görevlerinin artması idari yargı rejiminin gelişim sürecini hızlandırmıştır. Bu gelişim sürecinde Şura-yı Devlet’in hukuk devleti nosyonunun oluşması bakımından oynadığı rol büyük önem arz etmektedir. Çalışmada bu kapsamda 1924 Anayasası’nda yargı yetkisinin ne şekilde düzenlendiği ifade edilecek; daha sonra Türk idari yargı sistemi, Şura-yı Devlet başta olmak üzere temel özellikleri ile değerlendirilecek ve Şura-yı Devlet’in o dönemde vermiş olduğu bazı kararlarda hukuka uygunluğun sağlanması noktasındaki farklı yaklaşımları irdelenecektirABSTRACT: The Constitution, which constitutes the sociological basis of the society and draws the framework of the governance forms of the states, is generally considered as a political document. However, even if it is closely related to the concept of the state, it will be an incomplete approach to consider the Constitution concept as a political document only. In this context, besides the political value of the Constitution, it is necessary to define the concepts that the 1924 Constitution refers to. Particularly one of the major issues of public law is to determine what each of the state organs can and can not do. Within the scope of the work, it is necessary to make a reasonable explanation that the material conception of accidental occupation is the cause, not to mention the presiding and executive power. In this respect, how the judicial authority developed within the context of Turkish constitutionalism movements should be put forward. In addition, with the laws enacted during the Republican period, the role of the administrative judiciary became more apparent and the increase of the judicial functions of the Council of State accelerated the development of the administrative judiciary regime. In this development process, the role played by the Council of State in the formation of the rule of law state is of great importance. In this context, in this context, the way in which the judicial authority was organized in the 1924 Constitution will be expressed; then the Turkish administrative judiciary system will be evaluated with its basic characteristics and will examine the diff erent approaches to ensuring compliance with the law in some of the decisions the Conseil of State has made at that time.