Türkiye'de Kamuoyunun Bilime Yönelik Tutum Değişiminin Ölçülmesinde Metin Madenciliği Yolu ile Alternatif Bir Sistem

Abstract

Bilim, teknoloji ve yenilik (BT&Y) konularındaki patent sayısı, AR-GE yatırımı gibi katı istatistik üretimi 1960'lı yıllardan beri kurumsallaşmış ve düzenli bir duruma ulaşmış olsa da, kamuoyunun bilimle ilgili konulara yönelik tutumlarının ölçülmesi konusunda eksiklikler vardır. Bilime yönelik tutumlar düzenli olarak Eurobarometer anketleri ile ölçülmektedirler. Ancak, anketler yolu ile gösterge üretiminin hem yüksek maliyetli olmasından dolayı uzun aralıklarla yapılması hem de geriye dönük veri toplamaya izin vermemesi, literatürde alternatif yöntemlerin önerilmesine yol açmıştır. Özellikle Web ortamında yer alan haber ve makalelerin BT&Y ile olan ilgilerine göre otomatik olarak izlenmesi, saptanması, sınıflanması işlevleri, bu yöntemlerde öne çıkmaktadırlar. Ancak mevcut yöntemler bilime yönelik tutumları ölçmeyip, yalnızca bilimin medyada görünürlüğünü izleyen basit sistemlerden oluşmaktadırlar. Mevcut medyada bilim izleme çalışmaları daha çok ya nitel içerik analizi ile kısıtlı sayıda metinlerin incelenmesine ya da çevrimiçi metinlerdeki anahtar kelimelerin basit bir şekilde makine tarafından otomatik sayılmasına odaklanmaktadırlar. Bu projemizde metin madenciliği ve Doğal Dil İşleme (NLP) gibi teknikleri niteliksel yorumlayıcı yöntemlerle birleştirerek bu zorlukları aşmaya çalıştık. Metin analizinde niteliksel ve niceliksel yaklaşımların birlikte uygulanması son zamanlarda giderek önem kazanan bir konudur ve Medyada Bilim İzleme araştırmalarında projemize kadar uygulanmamıştır. Bu proje, bilim kültürü göstergesi geliştirme çabalarına nitel ve nicel yöntemleri birlikte uygulayarak yeni bir yöntemsel yaklaşım ile katkıda bulunmayı amaçlıyor. Bu amaç için izlediğimiz yöntemler şunlardır: A. Özgün bir alana yönelik bir derlem oluşturmak için çevrimiçi haberleri toplama amaçlı Web tarama. B. Kültürel gösterge olarak ölçülen ilgi alanının basında kapsanmasını nicelik ve nitelik açısından sayısallaştırmak ve görselleştirmek. C. Bu konuların değerlendirilmesine yönelik tutumların izlenmesini sağlayan bir duygu analizi sistemi geliştirilmesi. D. Latent Dirichlet Analizi gibi otomatik konu saptama teknikleri aracılığıyla BT&Y haberlerini siyasi, kültürel ve sosyal bağlamlar ile olan ilişkileri ile birlikte değerlendirmek E. Odak grup ve mülakat gibi nitel analiz yöntemleri ile bulduğumuz konuların medya okuyucuları tarafından alımlanmasının analizini yapmak. Araştırmamızın sonunda bu teknikleri kullanılarak bilim kültürü göstergeleri ürettik ve bu araştırmalarımızdan çıkardığımız dersleri yönerge haline getirip paylaştık. Biyoteknoloji ve Yapay Zekâ konularının vaka incelemesiyle bu yönergeleri adım adım örneklerle açıkladık.