Divriği Kalesi’nde Memlûk Sultanı Çakmak Dönemine Ait Bir Kitabe

Abstract

Orta Çağ Anadolusu hakkında temel kaynaklardan biri olarak değerlendirilen kitabeler, içerik açısından çeşitli konular hakkında yazılabilmektedir. Bu çağın önemli kalelerinden biri olan Divriği Kalesi’nin surları üzerinde farklı tarihlerde yazılmış dört kitabe bulunmaktadır. İlk kitabe giriş kapısının üzerinde bulunmaktadır. Hicri 634 [1236/1237] tarihli kitabeye göre kale kapısı Mengücekoğlu Ahmed Şah tarafından yaptırılmıştır. İkinci kitabe ise yine Ahmed Şah’a ait olup hicri 640 [1242/1243] tarihlidir. Bu kitabede sadece Ahmed Şah’ın adı yazılıdır. Üçüncü kitabe ise Ahmed Şah’ın oğlu Melik Salih’in yaptırdığı aslanlı burca ait hicri 1 Şaban 650 [7 Ekim 1252] tarihli inşa kitabesidir. 1236-1252 yılları arasına ait olan bu kitabeler kalenin Mengücekoğlu hakimiyetinde iki kere onarım/yapım aşamasından geçtiğini göstermektedir. Günümüze ulaşamayan dördüncü kitabenin varlığı, Türk-İslâm epigrafisi hakkında XX. yüzyılda yapılan çalışmalardan öğrenilmektedir. Memlûk Dönemi’ne ait olan bu kitabe, farklı araştırmacılar tarafından ele alınmıştır. Bu çalışmada, kitabe Divriği Kalesi ve çevresinin hem coğrafi açıdan hem de tarihteki önemi dikkate alınarak, siyasi ve toplumsal olaylarla birlikte yorumlanmıştır. Bu yorumlamayı yaparken daha önceki yapılan çalışmalar temel alınmış ve yeni bir okuma önerisi getirilmiştir. Yapılan araştırmalara göre kitabe, Memlûk Sultanı el-Melikü’z- Zâhir Ebû Sâid Seyfüddin Çakmak el-Alâî dönemine aittir ve hicri 14 Safer 854 [29 Mart 1450] tarihlidir. Kitabe, Divriği’nin tarihî süreç içindeki önemini göstermesi açısından önemlidir. Tarihî ve coğrafî bağlam göz önüne alındığında kitabenin vergi kaldırma amaçlı bir ferman olduğu anlaşılmıştır.Inscriptions, considered one of the main sources regarding Medieval Anatolia, can be written on various subjects. There are four inscriptions written on different dates in Divriği Castle, one of the important castles of this age. The first inscription is above the entrance door. According to the inscription dated 1236/1237, the castle gate was built by Mengücekoğlu Ahmed Shah. The second inscription belongs to Ahmed Shah and is dated 1242/1243. The third inscription is the construction inscription dated October 7, 1252, belonging to the lion bastion built by Melik Salih, son of Ahmed Shah. These inscriptions, dated 1236-1252, show that the castle underwent two repair/construction phases during the Mengücekoğlu period. The existence of the fourth inscription, which has not survived to the present day, is learned from studies on Turkish-Islamic epigraphy in the 20th century. This inscription, which belongs to the Mamluk period, has been examined by different researchers. In this study, the inscription was interpreted together with political and social events, taking into account the geographical and historical importance of Divriği Castle and its surroundings, and a new reading recommendation was made based on previous studies. According to the research, the inscription belongs to the period of Mamluk Sultan el-Melikü'z-Zâhir Ebû Sâid Seyfüddin Çakmak el-Alâî and is dated March 29, 1450. The inscription is important as it shows the importance of Divriği in the historical process. Considering the historical and geographical context, it is understood that the inscription is a decree for the abolition of a tax.