YABANCI HAKEM KARARININ TÜRK MAHKEMESİNDE GÖRÜLMEKTE OLAN DAVA İÇİNDE TANINMASI

Abstract

Tanıma, yabancı hakem kararının kesin hüküm etkisinin, icrailik etkisinden bağımsız olarak, tanımanın talep edildiği ülkeye aktarılmasını sağlar. Lehine kesin hüküm olan taraf, yabancı hakem kararının kesin hüküm etkisini savunma aracı olarak kullanmak istediğinde tanıma yoluna başvurmaktadır. Tanınmasına karar verilen hakem kararı sonucunda kesin hükmün olumlu (kesin delil) veya olumsuz (kesin hüküm itirazı) etkisi kabul edilmiş olur. Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizi Hakkındaki New York Sözleşmesi m. III uyarınca tanıma usulüne, tanımanın talep edildiği devlet hukuku uygulanır. Türk hukukunda yabancı hakem kararının tanınması usulü, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’da (MÖHUK) düzenlenmiştir. MÖHUK m. 63, yabancı hakem kararlarının tanınmasını, tenfizine ilişkin hükümlere tabi tutmuştur. Buna göre tenfiz usulü hakkındaki hükümler yabancı hakem kararlarının tanınması için de geçerlidir. Bağımsız bir tanıma davası açarak yabancı hakem kararının tanınmasının talep edilmesi daha istisnaidir. Yabancı hakem kararının tanınması talebi, daha ziyade savunma amaçlı olarak görülmekte olan bir dava içinde gündeme gelecektir. İsviçre Federal Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu (Federal Act on Private International Law - PILA) m. 29/3 hükmüne benzer bir düzenleme MÖHUK’ta mevcut değildir. Buna karşılık doktrin ve uygulamada Türk mahkemesinde görülen davanın içinde yabancı hakem kararının tanınmasının talep edilebileceği ve hakimin tanıma talebi hakkında karar vereceği kabul edilmektedir. Mevcut çalışmada, MÖHUK’ta açık yasal düzenleme bulunmamasına rağmen, görülmekte olan dava içinde yabancı hakem kararının tanınması talebinin ileri sürülmesi incelenmektedir. Bu incelemenin yapılabilmesi için yabancı hakem kararının tanınması kavramı ana hatlarıyla açıklanmakta, bir hakem kararının hangi kriterler uyarınca tanımaya konu olabileceği değerlendirilmekte, ardından tanıma usulü ele alınmaktadır. Bu noktada bağımsız tanıma davası ile görülmekte olan dava sırasında tanımanın talep edilmesi bakımından hukuki yarar şartı incelenmektedir. Mahkemenin, asıl dava içinde ileri sürülen tanıma talebini görev alanına girmesi koşuluyla ön sorun olarak inceleyip, tanıma talebi hakkında karar verebileceği açıklanmaktadır.Recognition ensures that the res judicata effect of a foreign arbitral award is extended to the jurisdiction where recognition is sought, irrespective of its enforceability. A party typically seeks recognition when it intends to invoke the res judicata effect of the foreign arbitral award as a defense. Through recognition, the conclusive or preclusive effect of the award is acknowledged. Pursuant to Article III of the New York Convention on the Recognition and Enforcement of Foreign Arbitral Awards, the law of the state where recognition is sought governs the recognition procedure. Under Turkish law, this procedure is regulated by Law No. 5718 on Private International Law and Procedural Law (MÖHUK). Article 63 of MÖHUK subjects the recognition of foreign arbitral awards to the provisions applicable to their enforcement. Accordingly, the rules governing enforcement also apply to recognition. Filing an independent action solely for recognition is exceptional; in practice, requests for recognition are more commonly raised as a defense within pending proceedings. Unlike Article 29(3) of the Swiss Federal Code of Private International Law, MÖHUK does not contain an explicit provision addressing this scenario. Nevertheless, both doctrine and case law accept that recognition may be requested in a pending case before a Turkish court, and that the judge may rule on such a request. This study examines the possibility of requesting recognition of a foreign arbitral award during pending proceedings, despite the absence of an explicit statutory basis in MÖHUK. First, the concept of recognition will be outlined, followed by an assessment of the criteria for recognition and the applicable procedure. Particular attention will be given to the requirement of legal interest, both in the context of an independent recognition action and a request made during ongoing litigation. Finally, it will be explained that the court may address a recognition request raised in the main proceedings as a preliminary issue, provided it falls within its jurisdiction, and may render a decision accordingly.