Türkiye’de Sosyal Psikoloji Araştırmaları: 1990-2022

Abstract

Bu çalışmanın amacı, 1990 ile 2019 yılları arasında yayınlanan sosyal psikoloji alanında Türk örneklemleri kullanan görgül araştırmaları sunan makalelerin bir derlemesini ve değerlendirmesini yapmaktır. Uygun makaleler ve bölümler için Türk üniversitelerindeki sosyal psikologların halka açık özgeçmişleri, Türkiyedeki psikoloji dergileri ve diğer kay- naklar taranmıştır. Nihai koleksiyon, 1990-2019 yılları arasında 351 yayın ve 2020-2022 arasında ek 61 yayın olmak üzere tam bibliyografik bilgiler ve özetler içeren 412 yayından oluşmuştur. Çalışmalar onbir başlık altında toplanmış ve çeşitli analizlere tabi tutulmuştur. Önce, örneklemdeki tüm makaleler yayının özellikleri, raporlanan araştırmaların nite- likleri, yöntemleri ve incelenen değişkenlerin türüne göre kodlanmıştır. Kodlanan makalelerin 1990-1999, 2000-2009, ve 2010-2019 olmak üzere üç on yılda ve 2020-2022 arasında nasıl bir dağılım gösterdiğine bakıldığında bazı temel bulgulara ulaşılmıştır. Öncelikle, yayınlanan makale sayısı her on yılda üç katına çıkmıştır. Son yıllardaki yayın sayısı bu eğilimin gelecekte de devam edeceğine işaret etmektedir. Zaman içinde uluslararası yayın sayısı da yükselmiştir. Maka- lelerin çoğunda tek bir araştırmaya yer verilmiş ve veriler ağırlıklı olarak Türkiye’de toplanmıştır. Çalışmalarda, nitel ya da deneysel araştırma deseni kullanan araştırmalar küçük bir azınlıkta kalmış, daha çok korelasyonel analizlere yer ve- rilmiş, ağırlıklı olarak öznel durumlar ölçülmüştür. Makale sayıları hem konu başlıkları açısından toplam içinde farklılık göstermekte, hem de on yıllık zaman dilimleri içinde değişik örüntüler yansıtmaktadır. Sosyal psikoloji alanında en hızlı büyüyen konuların, gruplar arası ilişkiler (siyaset psikolojisi dahil) ve kişiler arası ilişkiler (saldırganlık, yardımseverlik ve ahlak dahil) olduğu anlaşılmaktadır. Çalışmanın bulguları 20 yıl önce TÜBA tarafından sosyal bilimler için yapılmış olan bir öngörü çalışması bağlamında ve Türkiye’de ve dünyada psikoloji alanında son yıllarda yaşanan gelişmeler bağ- lamında tartışılmaktadır.