Geri Göndermeme İlkesinin Ülke Dışı Uygulanması Sorunu: Denizlerdeki Sığınmacılara Yönelik Devlet Müdahaleleri Üzerinden Bir Değerlendirme

Abstract

Geri göndermeme ilkesi, uluslararası hukukun mülteci ve sığınmacıların korunmasına yönelik düzenlemelerinin merkezinde yer alan en temel güvencelerden birisidir. Ancak, özellikle son otuz yılda artan küresel göç baskısıyla birlikte devletlerin göç ve iltica politikalarını giderek sertleştirmeye başlaması, geri göndermeme ilkesinin mülteci ve sığınmacılara sağlamış olduğu hukuki güvence ile devletlerin göç kontrolü üzerinde mutlak egemen olma istekleri arasındaki çatışmayı şiddetlendirmektedir. Önemli göç baskılarıyla karşılaşan devletler, göç yönetimindeki egemenliklerini kısıtlayan geri göndermeme ilkesinin getirdiği yükümlülüklerden kaçınmak için önleyici tedbirlerini giderek artan bir şekilde ülke dışı deniz bölgelerine kaydırmaktadırlar. Bu makale, dünyanın en işlek deniz göç rotaları üzerinde yer alan devletlerin politikalarını ve bu politikaları ele alan yargı kararlarını analiz ederek geri göndermeme ilkesinin ülke dışında uygulanabilirliğini incelemektedir. Bu bağlamda, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin (AİHM) içtihadı, geri göndermeme ilkesinin uygulanabilirliğine ilişkin yargı yetkisini ülkesel sınırların ötesine taşıdığı için özel bir önem taşımaktadır. AİHM’in bu yaklaşımı, her ikisi de geri göndermeme ilkesinin ülke sınırları dışında uygulanabilirliğini reddeden ve bu tutumları yargı kararlarıyla desteklenen Amerika Birleşik Devletleri ve Avustralya'nın politikalarıyla tezat oluşturmaktadır. Bu doğrultuda bu makale, Amerika Birleşik Devletleri ve Avustralya'nın sınır ötesi deniz alanlarına “doğrudan” müdahalelerinin uluslararası hukuka uygunluğunu ve Avrupa Birliği üyesi devletlerin AİHM içtihadını aşmaya çalışan “dolaylı” müdahalelerini incelemektedir. Makale ayrıca, bu gelişmelerin, mülteci korumasının temel taşlarından biri olan ve uygulamada giderek zayıflayan geri göndermeme ilkesinin geleceği üzerindeki etkilerini de değerlendirmektedir.