Dünya Bankası destekli kalkınma projelerinde toplumsal cinsiyete dayalı şiddetle mücadele: Teftiş panelinin yaklaşımı

Dünya Bankası, 1944 yılında Birleşmiş Milletler Para ve Finans Konferansı'nda kuruluşundan bu yana kalkınma finansmanı alanında gündem belirleyici bir organizasyon olmuştur. DB, bir uzmanlık kuruluşu olarak BM ile kurumsal olarak aynı safta durmasına karşın politik bir konu olarak değerlendirdiği insan haklarına mesafeli yaklaşmış, bu nedenle de eleştirilere maruz kalmıştır. Banka destekli projelerde yaşanan çevresel yıkım ve insan hakları ihlallerine ilişkin endişeler Bankanın hesap verebilirliğinin sorgulanmasına ve 1993 yılında Teftiş Panelinin kurulmasına yol açmıştır. Kurulduğu dönemde çığır açıcı bir mekanizma olan Panelin görevi, projelerden olumsuz etkilenen kişilerin yapacağı başvuruları değerlendirmek ve gerekli görmesi halinde soruşturma yürütmektir. Kurulduğu tarihten bu yana Panel, Bankada reformlara ilham olan soruşturmalar yapmıştır. Bunun en son örneği ise Uganda Ulaşım Sektörü Gelişim Projesi soruşturmasıdır. Soruşturma, Bankanın projenin hazırlanma aşamasında toplumsal cinsiyet temelinde şiddet riskini değerlendirmek ve önlemek konusundaki eksiklerini ortaya koymuştur. Bu çalışmada Panelin toplumsal cinsiyete dayalı şiddete ilişkin yaklaşımı Panel önüne gelen üç şikayet üzerinden incelenecektir. İlk bölümde Bankanın tarihçesi, yapısı, Panelin kuruluşu ve Panele başvuru usulü incelenmektedir. İkinci bölüm Panel önüne gelen üç başvurunun ve şikayetlerin geldiği ülkelerin toplumsal cinsiyet eşitliği karnesinin özetlenmesiyle başlamaktadır. İkinci bölümde daha sonra soruşturma raporlarının incelemesinde temel alınacak uluslararası standartlar açıklanacaktır. Son olaraksa Birleşmiş Milletler İş Dünyası ve İnsan Hakları Rehber İlkeleri'nden de faydalanılarak Panelin yaklaşımı ile uluslararası standartların uyumluluğu değerlendirilecek ve yeni Çevresel ve Sosyal Çerçeve'nin doğurabileceği fırsatlar ve engellere ilişkin bir öngörüyle çalışma sonlandırılacaktır.

Since its establishment at the United Nations Monetary and Financial Conference in 1944 as the International Bank for Reconstruction, the World Bank has been an agenda-setter in development finance. Contrary to the Bank's institutional alignment with the UN because of its status as a specialized agency, the organization has been hesitant to consider human rights in its operations, mostly because they were considered political which in turn inspired criticism. Coupled with criticism of the lack of accountability at the Bank, concerns about environmental destruction and human rights abuses in Bank-supported projects led to the Inspection Panel's establishment in 1993. A revolutionary mechanism for the time, the Panel was mandated to evaluate grievances lodged by those adversely affected by the projects and undertake a compliance investigation if need be. Since then, the Panel has conducted numerous investigations, leading to reforms at the Bank. The last prominent example of this phenomenon is the Uganda Transport Development Project investigation which demonstrated the gaps in the assessment and mitigation of gender-based violence during the project appraisal stage. In this study, the Panel's approach to gender-based violence will be analysed through three complaints brought before the Panel. The first section analyses the history and structure of the Bank, the establishment of the Panel and the procedure for application to the Panel. The second part begins with a summary of the three complaints before the Panel and the gender equality record of the countries from which the complaints originate. The second part then explains the international standards that will be used as a basis for analysing the investigation reports. Finally, drawing on the United Nations Guiding Principles on Business and Human Rights, it assesses the compatibility of the Panel's approach with international standards and concludes with a forecast of the opportunities and obstacles that may arise from the new Environmental and Social Framework.