Hayvan tarihi: Osmanlı-Türkiye geçmişine türlerarası perspektifle bakmak

Abstract

[TR] İnsan-hayvan ilişkilerinin zaman içerisindeki değişimini ve hayvanların geçmişteki çoklu rollerini inceleyen hayvan tarihi, Osmanlı ve Türkiye tarih araştırmalarında 2010’lardan itibaren gelişen yeni bir alt alandır. Bu makale, tarih disiplininin insan merkezci (anthropocentric) zihniyet yapısına alternatif olarak geçmişi türlerarası bakış açısıyla incelemeyi öneren hayvan tarihini, çeşitli metodolojik sınırları ve bu sınırların aşılmasıyla tarih yazımına sunduğu katkılar bağlamında analiz etmektedir. Geçmişteki pek çok insan etkinliğinin önemli bir aktörü olan hayvanlara tarih anlatılarında yer verilmemesi ya da yalnızca edilgin bir vasıta olarak yer verilmesi eksik ve yetersiz bir geçmiş tahayyülü oluşturulduğu anlamına gelir. Bu bakımdan, hayvan tarihi, geçmişin hakikatine daha fazla yaklaşılmasını sağlar. Ayrıca, insanın kendini diğer türler arasında üstün olarak konumlandırmasının tarihsel kökenlerine ışık tutarak hâlihazırda insanın hayvanlarla kurduğu eşitsiz ve yıkıcı ilişkilerin dönüştürülmesine katkıda bulunur. Makale bu imkânları barındıran hayvan tarihinin Türkiye ve Osmanlı tarih araştırmalarındaki örneklerini değerlendirerek yeni araştırmacılara bir referans sunmaktadır.[EN] Animal history, which studies the changes in human-animal relations over time and the diverse roles of animals in the past, is a new subfield in Ottoman and Turkish historiography that has been developing since the 2010s. It aims to examine the past through an interspecies perspective as an alternative to the anthropocentric approach of historiography. This article analyzes animal history regarding its methodological limitations and its contributions to historiography when these limitations are overcome. Despite being important actors in almost all human activities in the past, animals are not included in historical narratives, or are only seen as passive instruments meaning that current anthropocentric historiography offers an incomplete and insufficient knowledge of the past. Therefore, animal history allows us to get closer to the reality of the past, and also helps to change the unequal and destructive relationships that humans currently have with animals since it illuminates the historical origins of humans’ self-positioning as superior to other species. The article offers a trajectory for future animal historians through a review of publications on Ottoman and Turkish animal history.