Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun “Yalnız Kalmak Korkusu”nda Erkek Melankolisi

Abstract

Bu makale, Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun 1914 tarihli “Yalnız Kalmak Korkusu” adlı kısa hikâyesinde erkek öznenin krizinin anlatı formu düzeyinde sahnelendiğini ileri sürmektedir. Hikâye, çoğunlukla Avrupa edebiyatının, özellikle Guy de Maupassant’ın, etkisiyle okunagelmiştir. Ancak bu çalışma, etki merkezli okumaların ötesine geçerek anlatıyı yapılandıran biçimsel çelişkileri öne çıkarmaktadır. Philip G. Hadlock’un ataerkil kültürde toplumsal cinsiyet kimliğinin anlatımına içkin bir yapısal durum olarak tanımladığı “erkek melankolisi” kavramından hareketle, hikâyede erkek kimliğinin bütünlüğünün bir başarısızlık değil, onun anlatısal olarak çözümlenmesinin imkânsızlığı olduğu ileri sürülmektedir. Kahramanın psikolojik durumunu adlandıramaması, sabitlenme arzusunu dile getirmesi ve anlatısal tutarsızlığın bir kadın figürüne yansıtılması gibi anlatı unsurları, erkek kimliğinin melankolik yapısını hem açığa çıkarır hem de örter. Maupassant ile kurulan edebî yakınlık, bir türevin göstergesi olmaktan ziyade, anlatının erkek kimliğini tutarlı biçimde kuramadığı ortak bir yazınsal/epistemolojik çıkmaza işaret etmektedir. Bu bağlamda, Yakup Kadri’nin söz konusu hikâyesi, modern Osmanlı/Türk edebiyatında erkek kimliğinin hem tematik hem de biçimsel bir kriz olarak ele alınışına dikkate değer önemli bir örnek olarak konumlandırılmaktadır. Bu bakımdan hikâye, anlatının bizatihi biçimsel bir koşulu olarak erkekliğin çelişkileriyle hesaplaşan daha yaygın bir modern Osmanlı/Türk edebî metinler kümesiyle birlikte okunabilir.