İklim Değişikliğiyle Mücadelede Maliye Politikası: Türkiye İçin Emisyon Ticaret Sistemi ve Karbon Vergisi Seçenekleri

Abstract

Bu çalışma, Türkiye’nin karbon fiyatlamasına geçişini maliye politikası perspektifinden inceleyerek emisyon ticaret sistemi (ETS) ile karbon vergisi seçeneklerini; gelir kapasitesi, öngörülebilirlik, idari uygulanabilirlik ve dağılımsal etkiler bakımından karşılaştırmaktadır. 2025 İklim Kanunu çerçevesinde, ulusal ETS’ye ilişkin kurumsal ve düzenleyici mimarinin oluşum süreci incelenmekte; ayrıca akaryakıt ürünleri üzerindeki vergilerin hâlihazırda örtük bir karbon fiyat sinyali ürettiği ortaya konulmaktadır. Çalışmada, ETS’nin emisyon miktarı üzerinde görece daha yüksek kesinlik sağlayabilmesine karşın, piyasada belirlenen karbon fiyatı nedeniyle kamu gelirlerinde istikrarsızlıklara yol açabileceği; gelirlerin çoğunlukla yeşil dönüşüme yönelik harcamalara tahsisinin ise gelir geri dönüşü mekanizmalarını sınırlayarak dağılımsal adaleti olumsuz etkileyebileceği vurgulanmaktadır. Buna karşılık karbon vergisi, emisyon miktarı üzerinde daha az kesinlik sağlarken, daha öngörülebilir bir gelir potansiyeli sunması ve hedefli telafi mekanizmalarına daha geniş bir mali alan tanıması nedeniyle öne çıkmaktadır. Çalışma, büyük emisyon yayıcıları için kademeli bir ETS uygulamasını; ETS kapsamı dışında kalan sektörlerde ise karbon esaslı vergilendirmeyi birleştiren hibrit bir çerçevenin uygulanabilirliğine işaret etmektedir.