2000’lerin İstanbul’unda Neoliberal Kentsel Müdahaleler ve Mücadele Pratikleri: Ayazma - Tepeüstü Örneği

Abstract

Günümüzde kentsel mekân, neoliberal üretim ve yeniden üretim süreçlerinin etkisi altındadır. Neoliberal kentleşmede öncelikli aktörler olarak merkezi yönetim, yerel yönetim ve orta-büyük ölçekli sermaye, rant odaklı ekonomik gündemlerini kent mekânına dayatmaktadır. Türkiye’de 2000’li yılların kentsel sorunlarının çözümü olarak ileri sürülen bazı kentsel dönüşüm projeleri, kent ve konut hakları açısından problemli süreçlere neden olmaktadır. Bu süreçlerde, kentsel hakların korunması ve talep edilmesi yönünde etkili girişimler olarak mahalle örgütlenmeleri, neoliberal kentleşme modeli uygulayıcıları ile karşı karşıya gelmektedir. Kentsel dönüşüm ve muhalefet süreçlerinde, müdahale ve mücadele tarafı olarak iki farklı özne grubu süreci farklı açılardan deneyimleyerek algılamaktadır. Bu makale; son yirmi yılda İstanbul’da yaşanan neoliberal kentleşme süreçlerinin yarattığı mekânsal eşitsizlikler sonucunda ortaya çıkan kentsel muhalefet ve hak taleplerini, Türkiye’de gerçekleşen bir nüfusun yerinden edilerek toplu olarak yeniden iskan edildiği ilk ve en kapsamlı dönüşüm projesi olan Ayazma-Tepeüstü Kentsel Dönüşüm Projesi üzerinden ele almaktadır. Projenin yasal ve yönetsel olarak sonuçlanmış olması, müdahale ve mücadele kanadındaki öznelerin süreçteki ve sonrasındaki deneyimlerini anlamak açısından önemlidir. Sürecin tüm yönleriyle ele alınabilmesi adına, niteliksel bir araştırma yöntemi olan söylem analizi kullanılmakta; müdahale ve mücadele taraflarındaki aktörlerin kentsel dönüşüm sürecindeki rol, eylem ve deneyimleri ortaya konmaktadır. Araştırmada, günümüzde kentsel mekânın yeniden organize edilme süreçlerinin omurgasını oluşturan neoliberal model sorunsallaştırılarak; neoliberalizm, mekân ve toplum etkileşiminin yansımalarının ortaya konması hedeflenmektedir. Mahalle örgütlenmelerinin kentsel mücadeledeki motivasyonlarını, taleplerini, eylemlilik biçimlerini ve sonuçtaki edinimlerini anlayarak, alternatif kentsel dönüşüm süreçlerinde kent hakkı ve konut hakkının savunulmasında yeni olasılıklar sunulması hedeflenmektedir.