Özgürlük ve Onaylanma Arasında: Teoriden Nicel Veri Analizine Türkiye’de ‘Mutluluk Paradoksu’

Abstract

Antik Yunan’dan çağdaş döneme filozoflar ‘Mutluluk’ kavramının doğasını sorgulamış, mutluluğu kimi zaman etik davranışlarla, inançla, kimi zaman arzularla, iyi bir insan olmak veya iyi hissetme durumu ile, kimi zaman özgürlükle, kimi zaman da katılım ve rızayı içeren ‘toplumsal sözleşme’ ile temellendirmişlerdir. Ziyad Marar, Mutluluk Paradoksu adlı kitabında modern insanın asla mutluluğa ulaşamayacağını, çünkü insanın doğal olarak birbirine zıt iki motivasyona sahip olduğunu ileri sürer: Özgür olmak ve Onaylanmak. Türkiye’de ‘Mutluluk’ üzerine yapılan çalışmalar, mutluluğu daha çok gelir, yaşam kalitesi, medeni durum ve sağlık gibi maddi ve fiziksel koşullar üzerinden değerlendirmekte ve teorik yaklaşımları yok saymaktadır. Mutluluk kavramını Marar’ın paradoksu çerçevesinde ele alan ve Dünya Değerler Anketi verilerinin nicel analizine dayanan bu çalışma, Özgürlük ve Onaylanma olguları başta olmak üzere siyasi boyutu, devlet-sivil alan ilişkisini de değerlendirmeyi amaçlamıştır. İkili lojistik regresyon modelinde, dışsal şansların (sosyal, ekolojik, ekonomik unsurlar) ve içsel şansların (yaşam sanatı, bilgi ve sağlık) mutluluğa etkileri analiz edilmiştir. Türkiye’de yaşadıkları ülkenin demokrasi seviyesini yüksek olarak değerlendiren, kendilerine ait boş zamana önem veren, sağlık durumunu iyi olarak ifade eden katılımcıların mutlu olma olasılığı daha fazladır. Batı toplumlarından farklı olarak güvenlik, özgürlüğe tercih edilmektedir ancak Doğu değerlerinden farklı olarak da kendilerini mutlu olarak ifade edenlerin otoriteye saygıyı idealleştirmedikleri göze çarpmaktadır.