Mimarlıkta Kavramsal ve Ölçekler Arası Tasarım Düşüncesinin Pozitif Etkileri Üzerine Bir Eğitim Deneyi - Kentsel Çevrelerdeki Doğal Boşlukların Korunması ve Yeniden Kazanımı: Beykoz İlçesi Doğal Boşluğu

Abstract

Bu çalışmada kavramsal ve ölçekler arası tasarım düşüncesine odaklanan eğitsel yöntemler aracılığıyla mimarlık eğitiminin her seviyesinde kentlerin içerdiği güncel mekânsal sorunlara çözümler üretilebileceğine, pedagojik ve eğitsel kazanımlar edinilebileceğine ışık tutmayı amacıyla iki aşamalı olarak kurgulanmış bir tasarım atölyesindeki deneyimler paylaşılmıştır. 2024 yılının Güz döneminde mimari tasarım edimine yeni başlamış 12 öğrenciyle gerçekleştirilmiş atölye çalışmasının birinci aşamasında atölye yürütücüsü tarafından belirlenmiş Beykoz ilçesinde konumlanan 2 tasarım alanı öğrencilerle gezilmiş, mekânlarının tasarlanması beklenen kamusal programın içeriği açıklanmıştır. Tasarım alanlarının ve yakın çevrelerin içerdiği fiziksel ve sosyal girdileri fenomenolojik olarak deneyimlemiş, gözlemlemiş, belgelemiş ve gündelik yaşamı tanımak amacıyla bölgedeki farklı kullanıcı profillerine yönelttikleri anket soruları hazırlamış öğrenciler; ilçe hakkında genel bilgi toplamak ve duyurulmuş kamusal kullanımlı mimari programın çağdaş örneklerini analiz etmek amacıyla bilişsel çalışmalar yapmışlardır. Fenomenolojik ve bilişsel çalışmaların akabinde bireysel tasarım önerilerine için iki hafta ayrılmıştır. Birinci aşamayı kavramsal çerçevesini aynı bölgenin içerdiği güncel bir kentsel sorunun belirlediği ikinci atölye aşaması izlemiştir. Doğa-kent ikilemi merkezinde yapılan genel tartışmaların Beykoz ilçesi özeline taşındığı ikinci atölye aşamasında öğrenciler ilçedeki doğal boşluğun daralmasının nedenlerini ve sonuçlarını bilişsel çalışmalar aracılığıyla araştırmış, doğal boşluğun daralma sürecini zamansal etaplara bölerek farklı ölçeklerde hazırladıkları haritalar aracılığıyla analiz etmiş, yorumlamış ve ilçeyi tarihsel, fiziksel, sosyal bütünsellikte kavramışlardır. ... Öğrenciler belirledikleri önemli etaplar temelinde haritalandırdıkları doğal boşluğun sınırlarını fenomenolojik gezilerinde takip etmiş; hazırladıkları anket soruları aracılığıyla sakinlerin anılarında gündelik yaşam-doğa ilişkisinin izini sürmüştür. Kaybolmuş doğal alanın niceliksel değerlerine ve kaybolabilecek doğal alanların niceliksel/niteliksel varlığına tanık olan öğrenciler, ilçedeki farklı kullanıcı profillerinin doğal alanla etkileşimini anlayabilmek amacıyla yeni anketler hazırlamıştır. Birinci aşamadan farklı olarak ikinci aşamada tasarım alanı seçimleri ve mimari program içeriklerinin oluşturulması kentlerdeki doğal alanların kaybı sorunsalının önemini Beykoz doğal boşluğu bağlamında duyusal, duygusal, zihinsel düzlemde deneyimlemiş öğrencilere bırakılmıştır. İncelenen güncel sorun ve bölge bağlamında uygun tasarım alanı seçme ve mimari program oluşturma becerisinin kazanımı amacıyla ikinci aşamada mahremiyet/kamusallık olgularının tartışılmasına, fiziksel/sosyal bütünleşmelerin gündelik yaşamı nasıl şekillendirdiklerinin irdelenmesine olanak sağlayan ve mimari tartışma ortamında ilk kez 20. yüzyılın sonlarında bahsedilmiş kolektif mekân olgusu (De Sola Morales, 1992) tanıtılmıştır. … Kavramsal çerçevede formüle edildiğinde ve objektif/sübjektif katmanlı tasarım ediminin ölçekler arası etkidiğini açığa çıkaran eğitim yöntemleri uygulandığında; çağdaş kentin içerdiği açık ve örtük pek çok sorun mekân olgusunun içerdiği fiziksel ve sosyal boyutlara ve mimarlık disiplininin geniş hizmet yelpazesine ışık tutarak mimarlık eğitimine kazanımlar sağlayacaktır. Eğitimlerinin başında dahi olsalar mimarlık öğrencilerinin çağdaş kentlerin içerdiği güncel mekânsal sorunlara çözüm aramaları konusunda desteklenmelerinin öneminin vurgulandığı bu çalışma beş bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde mimarlık disiplini içindeki güncel tartışmalar ve iki aşamalı olarak kurgulanmış tasarım atölyesinin amaçları aktarılmıştır. İkinci bölümde birinci atölye aşamasında uygulanmış yöntemler ışığında edinilmiş deneyimler ve çıktılar paylaşılmıştır. Üçüncü bölümde kentlerdeki doğal alanların daralması sorunsalı İstanbul ili özelinde incelenmiş ve kolektif mekân olgusu tanıtılmıştır. Beykoz ilçesindeki doğal boşluğa odaklanılmış dördüncü bölümde ikinci atölye aşamasında uygulanmış yöntemler, edinilmiş deneyimler ve üretilmiş yaratıcı öğrenci çıktıları paylaşılmıştır. İkinci ve dördüncü bölümlerin bitimlerine birinci ve ikinci atölye aşamasının amaçlarını, kaynaklarını, yöntemlerini, araçlarını ve bulgularını özetleyen tablolar eklenmiştir. Sonuç bölümünde birinci ve ikinci aşamalarda uygulanmış farklı eğitim yöntemlerinin sonuçlarına değinilmiştir. Kavramsal çerçevenin güncel bir kent sorunu merkezinde tanımlandığı, objektif ve sübjektif katmanlar içeren mimari tasarım ediminin ölçekler arası niteliğine, mekân olgusunun fizik ve fizik ötesi boyutları bütünleştiren yapısına, özel ve kamusal kullanımların kesiştiği kolektif mekân olgusuna odaklanılmış ikinci atölye aşamasında edinilmiş deneyim ve kazanımlar genel mimarlık eğitimi bağlamında değerlendirilmiştir.