Career calling in the age of artificial intelligence (AI): examining ai anxiety, use motivation, and dependency among emerging adults in Türkiye

Bu araştırma, Yapay Zeka (YZ) kaygısının, YZ kullanım motivasyonlarının ve YZ bağımlılığının, kariyer çağrısı ya da meslek aşkı olarak adlandırılan, Türkiye'deki genç yetişkinlerin kariyerlerinin yönelimi, amacı ve kariyerleri üzerindeki aktif uğraşları üzerindeki etkilerini araştırmıştır. Çalışmaya Türkiye'den 150'si öğrenci, 148'i çalışan ve 10'u işsiz olmak üzere toplam 308 genç yetişkin (197 kadın, 109 erkek, 2'si belirtmemeyi tercih etti; yaş ortalaması = 23.9, SD = 3.07) katılmıştır. Katılımcılar, özbildirim yoluyla YZ kaygısı, YZ kullanım motivasyonu, YZ bağımlılığı ve kariyer çağrısı ölçeklerini tamamlamışlardır. YZ Kaygısı Ölçeği hariç bütün ölçekler Türkçe'ye çevirilmiştir ve kabul edilebilir düzeyde güvenirlilik göstermiştir. Bulgular, kaçış amacıyla YZ kullanan bireylerin genel kariyerler çağrılarının, işin birey için anlamının ve bireylerin kariyerleriyle alakalı etkinliklere katılım için gösterdiği çabanın daha düşük olduğunu göstermiştir. Buna rağmen, araçsal amaçlarla YZ kullanımının, daha yüksek düzeyde genel kariyer çağrısı duygusuyla ve kişisel anlamla ilişkili olduğu görülmüştür. Eğlence amaçlı kullanımının, kariyer çağrısıyla, özellikle de başkalarına yönelik anlam ve aktif katılımla, daha fazla bağlantılı olduğu görülmüştür. Ayrıca kadınların kariyerlerini, başkalarına katkıda bulunma üzerinden daha çok ilişkilendirdiği görülmüştür. Bunlara karşın yaşın, sosyal amaçlı YZ kullanımının, YZ kaygısı alt boyutlarından herhangi birinin ve YZ bağımlılığının, kariyer çağrısıyla ilişkisi bulunmamıştır. Ek olarak, öğrencilerin ve çalışan genç yetişkinlerin kariyer arayışına ilişkin bakış açıkları anlamlı düzeyde farklılaşmamıştır. YZ ile ilgili psikolojik faktörler ve kariyer çağrısını araştıran ilk çalışmalardan biri olan bu araştırma, kullanım motivasyonları, cinsiyet ve kariyer arayışı arasındaki ilişkileri ortaya koyarak literatüre katkı sağlamıştır. Bu bulguları, eğitimcilerin, şirketlerin ve kariyer danışmanlarının, genç yetişkinlerin kariyer gelişimini desteklemek için YZ kullanım motivasyonlarına dikkat etmeleri, araçsal ve eğlence amaçlı YZ kullanımını teşvik ederken, kaçış amaçlı kullanımın kariyer üzerindeki risklerini ele almaları gerektiğini göstermiştir.

This research explored the effects of AI anxiety, AI use motivation, and AI dependency on the sense of direction, purpose, and active engagement in careers among Turkish emerging adults, referred to as career calling. The study included 308 emerging adults from Türkiye (197 female, 109 male, 2 preferred not to disclose; mean age = 23.9, SD = 3.07), comprising 150 students, 148 employees, and 10 unemployed individuals. Participants completed self-report measures of AI anxiety, AI use motivation, AI dependency, and career calling. All measures, except the AI Anxiety Scale, were translated into Turkish and displayed acceptable levels of reliability. Findings revealed that using AI for escape purposes was associated with lower levels of career calling, including less personal meaning and reduced engagement in career-related activities. However, using AI for instrumental purposes was associated with higher levels of overall career calling sense and personal meaning. While entertainment use was linked with greater career calling, specifically increased other-oriented meaning and active engagement. Moreover, female participants were more likely to associate their careers with contributing to others. Nevertheless, age, social purposes of AI use, any of the AI anxiety subdimensions, and AI dependency were not associated with career calling perspectives. Additionally, career calling perspectives of students and employed emerging adults did not differ significantly. As one of the first studies to investigate AI-related psychological factors and career calling, this research contributes to the literature by highlighting the relations between use motivations, gender, and career calling. These findings suggest that educators, organizations, and career counselors should consider patterns of AI usage to support young adults' career development by promoting instrumental and entertainment-based AI use, while addressing the risks of escapism.