Türkiye’de Vergi Denetiminin Bütçe Ölçeğinde Etkinliği: Vergi Türleri Bazında Bir Değerlendirme

Abstract

Bu çalışma, Türkiye’de vergi denetiminin etkinliğini 2012–2024 dönemi için idari kapasite, denetim çıktıları ve bütçeye etkileri bakımından değerlendirmektedir. Analiz, Vergi Denetim Kurulu faaliyet raporları ile Hazine ve Maliye Bakanlığı bütçe verilerine dayanmaktadır. Çalışmanın temel katkısı, denetim sonucu tarhı önerilen vergi ve cezaların yalnızca mutlak büyüklükler üzerinden değil, vergi türleri itibarıyla fiili tahsilata oranlanarak bütçe ölçeğinde göreli bir çerçevede ele alınmasıdır. Bulgular, son yıllarda inceleme sayıları ve idari yoğunluk artmasına rağmen, denetimlerin bütçe gelirlerine sağladığı göreli katkının ve denetim isabet oranının belirgin biçimde gerilediğini göstermektedir. Denetim çıktılarının özellikle Katma Değer Vergisi ve Kurumlar Vergisi’nde yoğunlaştığı, Gelir Vergisi’nde ise bütçe açısından son derece sınırlı bir etki yarattığı tespit edilmiştir. Uluslararası karşılaştırmalar ise Türkiye’de vergi denetiminin mali etkinliğinin son dönemde uluslararası ortalamaların altına düştüğüne işaret etmektedir.