Karadeniz'in Değişen Jeopolitiği Çerçevesinde 71. Yıldönümünde Montrö Boğazlar Sözleşmesi

Abstract

Lozan’da 24 Temmuz 1923’de imzalanan ve Türkiye’nin Boğazlar üzerindeki egemenliğini kısıtlayan Boğazlar Rejimine İlişkin Sözleşme’nin yerini on üç yıl sonra, 20 Temmuz 1936’da imzalanan Montrö Sözleşmesi almıştır. Yürürlükteki en eski uluslararası sözleşmelerden biri olan Montrö Sözleşmesi; II. Dünya Savaşı, Varşova Paktı ve Sovyetler Birliği’nin dağılması gibi büyük sarsıntıları atlatabilmiş ve Temmuz 2006’da 70’inci doğum gününü kutlamıştır. Montrö Boğazlar Sözleşmesi, yürürlüğe girdiği tarihten bu yana bölge ve dünya barışına önemli katkıları olmuş uluslararası bir sözleşmedir. Soğuk Savaşın en zor günlerinde dahi Karadeniz bölgesinde çatışma yaşanmamıştır. Ancak ABD’nin, NATO donanmasının Karadeniz’e girmesini istemesi, Montrö Sözleşmesi’nin yeniden tartışılmasına yol açmıştır. Bu makalede Montrö Sözleşmesi incelenerek, Sözleşme’nin değiştirilmesiyle ilgili olası arayışlar karşısında bazı stratejiler tartışılacak ve mevcut statüyü destekleyen tutumlar üzerinde durulacaktır.