Fintek Dünyasında Rekabetçi Düzenin Temel Yapı Taşı: Bankalar ile Ödeme Kuruluşları Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi

Abstract

Ödeme ve e-para kuruluşlarının (Kuruluşlar), bazı istisnalar hariç, kendi POS’unun olmaması ve üye işyeri edinme piyasasında bankalarla rekabet edebilmek için bankaların POS’una erişime ihtiyaç duymaları sebebiyle Kuruluşlar bankaların hem müşterisi hem de rakibi konumundadır. Kuruluşların üye işyeri edinme piyasasında faaliyete başlamasının ve üye işyeri anlaşması yapmaya başlamasının bankalar bakımından ortaya çıkardığı rekabetçi baskı bankalar açısından adeta bir çıkar çatışmasını beraberinde getirmektedir. Bu atipik kurgu, bankaların, Kuruluşları dezavantajlı kılmak için POS erişimini reddetme, Kuruluşlara tavan fiyat dayatıp doğrudan üye işyerlerine daha düşük orandan hizmet sunma, Kuruluşların bildirdiği üye işyerlerini sisteme kaydetmeyi keyfi gerekçelerle reddetme, doğası gereği başka POS’a yönlendirilemeyecek taksitli ödemelerle birlikte (takas sayesinde) başka banka POS’una yönlendirilmesi mümkün olan tek çekim ödemeleri kendi POS’una yönlendirme zorunluğu getirme ve farklı adlar altında ek ücretler talep ederek Kuruluşların maliyetini yükseltme gibi araçlara sahip olmasına zemin hazırlamaktadır. Üstelik, bankaların tek taraflı eylemlerinin yanında bankalar arasında oluşturulan program ortaklıkları kapsamında aralarındaki sözleşmelerdeki sınırlayıcı hükümler de Kuruluşların rekabet edebilirliğine önemli ölçüde zarar verebilmektedir. Bir program ortaklığı bünyesinde katılımcı bankalara Kuruluşlarla akdedecekleri sözleşmelerde yer vermeleri gereken sınırlamalar rakip bankalarca birlikte belirlenmektedir. Bu kapsamda tüm ilgili program ortaklığı hacminin program ortaklığı POS’una yönlendirilmesinin zorunlu tutulması, bir üye işyerinde ilgili program ortaklığına ait tek bir POS’un bulunabilmesi ve bankaların yalnızca tek bir program ortaklığına katılabileceğine dair sınırlamalara Rekabet Kurulu bireysel muafiyet tanımaktadır. Rekabet Kurulu’nun muhtelif kararlarında bankalarla Kuruluşlar arasındaki ilişkinin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında olduğu yönünde pozisyon alması, Rekabet Kurulu’nun bankalar ile Kuruluşları rakip olarak gördüğü birçok kararıyla uyumlu olmamasının yanında sektör düzenlemeleriyle de net çelişki içerisindedir. Nitekim Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para İhracı ile Ödeme Hizmeti Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik, tüm ödeme hizmeti sağlayıcılarının birbiriyle çalışmasının gerekliliğini emretmektedir. Bu kapsamda ilgili mevzuat herhangi bir piyasa koşulu ölçütü de ihtiva etmeksizin, tüm ödeme hizmeti sağlayıcılarına bu zorunluluğu getirmektedir. Ne var ki 2002/2 sayılı Tebliğ’in uygulanması, bankalara Kuruluşlarla münhasır sözleşme imkanının yanında rekabet etmeme yükümlülüğü, münhasır bölge ve müşteri tahsisi gibi sınırlamaları dayatma imkânı tanır ki bu piyasanın işleyişiyle taban tabana zıt bir durum olacağı gibi Ödeme Hizmetleri Yönetmeliği’yle de açıkça çelişir. Benzer durum aslında bankaların program ortaklığı kapsamında akdettiği sözleşmelerdeki sınırlayıcı hükümler bakımından da geçerlidir.