Yetişkin bireylerde paketli gıda tüketim sıklığı ve besin etiketi okuma alışkanlıklarının incelenmesi: Y ve Z kuşaklarının karşılaştırılması

Bu araştırma, Türkiye'de yaşayan Y (1981-1996) ve Z (1997 ve sonrası) kuşaklarına mensup bireylerin paketli gıda tüketim sıklıkları ile besin etiketi okuma alışkanlıklarını karşılaştırmalı olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Gelişen teknoloji, kentleşme ve hızlı yaşam tarzı, bireylerin beslenme alışkanlıklarını önemli ölçüde etkilemekte; bu durum, özellikle genç kuşaklar arasında çok işlenmiş gıdaların yaygın tüketimi ve etiket okuryazarlığı eksikliği gibi sorunları beraberinde getirmektedir. Çalışma, tanımlayıcı ve kesitsel bir araştırma olup, Şubat-Mayıs 2025 tarihleri arasında çevrim içi ortamda 322 katılımcıdan veri toplanarak yürütülmüştür. Anket formu dört bölümden oluşmaktadır: sosyodemografik bilgiler, sağlık durumu, paketli gıda tüketim alışkanlıkları ve besin etiketi okuma davranışları ile literatürde geçerliliği ve güvenilirliği sağlanmış bir ölçek olan "Çok İşlenmiş Besin Tüketimi Kısa Tarama Anketi" kullanılmıştır., çok işlenmiş besin tüketim düzeyini değerlendirmek amacıyla literatürde geçerliliği ve güvenirliği sağlanmış bir ölçek kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, Z kuşağının Y kuşağına göre abur cubur, gazlı içecekler ve hazır ürünler gibi çok işlenmiş gıdaları daha sık tükettiği, buna karşın Y kuşağının besin etiketi okuma alışkanlığının Z kuşağından daha güçlü olduğu saptanmıştır. Tüm katılımcılar arasında etiket okuma sıklığı ile çok işlenmiş gıda tüketimi arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki olduğu bulunmuştur (p<0,05). Sonuç olarak, kuşaklar arasında gıda tüketimi ve etiket okuryazarlığı açısından belirgin farklılıklar mevcuttur. Özellikle Z kuşağına yönelik gıda okuryazarlığını artırmaya yönelik eğitim ve farkındalık çalışmaları geliştirilmelidir. Anahtar Kelimeler: Y Kuşağı; Z Kuşağı; Besin Etiketi; Paketli Gıdalar; Çok İşlenmiş Besinler

This study aims to comparatively evaluate the frequency of packaged food consumption and nutrition label reading habits among individuals from Generation Y (1981-1996) and Generation Z (1997 and beyond) residing in Türkiye. Technological advances, urbanization and fast-paced lifestyles have significantly influenced eating behaviors, leading, especially among younger generations, to increased ultra-processed food consumption and limited nutrition label literacy. Designed as a descriptive, cross-sectional study, data were collected online from 322 participants between February and May 2025. The survey included four sections: sociodemographic characteristics, health status, packaged food consumption habits and nutrition label reading behaviors. Additionally, the "Short Screening Questionnaire of Highly-Processed Food Consumption" a validated and reliable scale, was used to assess ultra-processed food intake. Findings showed that Generation Z participants consumed ultra-processed foods, such as snacks, soft drinks, and ready-to-eat products, more frequently than Generation Y. In contrast, Generation Y participants exhibited more consistent and conscious nutrition label reading behaviors. A statistically significant negative correlation was also found between label reading frequency and ultra-processed food consumption (p<0.05). In conclusion, the results highlight notable generational differences in dietary behaviors and nutrition label literacy. Targeted educational and awareness programs, particularly for Generation Z, are recommended to improve food literacy. Keywords: Generation Y; Generation Z; Nutrition Label; Packaged Foods; Ultra-Processed Foods